Dziecko krzywdzone

Dzieci uczestniczące w procedurach karnych

Przesłuchanie dziecka jest zaliczane do szczególnych i trudnych form przesłuchania, ponieważ dziecko:
• nie rozumie procedur, w których musi uczestniczyć,
• boi się nieznanej sytuacji,
• obawia się, że nie sprosta oczekiwaniom dorosłych,
• czuje się winne,
• boleśnie przeżywa przypominanie o doznanych krzywdach,
• boi się konsekwencji oskarżania bliskich mu osób.

Obecnie problem uczestnictwa dzieci w procedurach karnych sprowadza się do kilku zagadnień:
• potrzeby ochrony dziecka przed wielokrotnym kontaktem z organami postępowania (policją, prokuratorem, sądem),
• przesłuchania dziecka przez wyspecjalizowanego w takich przesłuchaniach profesjonalistę (sędziego i psychologa),
• przesłuchania dziecka w przyjaznych warunkach (przyjazne pokoje przesłuchań),
• zapewnienia dziecku pomocy przed i po postępowaniu.

Obowiązujące przepisy polskiego kodeksu postępowania karnego zapewniają dzieciom, będącym ofiarami przestępstw seksualnych i przestępstw przeciwko rodzinie i opiece prawo do jednorazowego przesłuchania przez sąd w obecności psychologa. Ta ochrona obejmuje tylko dzieci, które nie ukończyły w chwili przesłuchania 15 roku życia (art. 185 a kpk). W przypadku, gdy dziecko w tym wieku jest świadkiem przestępstwa seksualnego lub przestępstwa z użyciem przemocy lub groźby dzieci, także może podlegać takiej ochronie (art. 185 b kpk). Przepisy te dopuszczają jednak możliwość powtórnego przesłuchania w ściśle określonych okolicznościach.

W Polsce obecnie przesłuchuje się w trybie art. 185 a kpk około 5000 dzieci rocznie (dane za okres: lipiec 2006 r. - lipiec 2007 r.), czyli niemal dwa razy więcej niż w roku poprzednim. Ponad 200 spośród nich jest przesłuchiwanych więcej niż raz (źródło: statystyki Ministerstwa Sprawiedliwości).

Potrzebę przeszkolenia w zakresie przesłuchiwania dzieci dostrzega większość sędziów i prokuratorów. 48,5 % z nich stwierdziło jednak, że nie mieli szansy zdobycia profesjonalnej wiedzy na temat psychologii dziecka i taktyki jego przesłuchania. 1,6% uzyskało taką wiedzę w trakcie studiów, a 10,6% - podczas aplikacji. 34,8% badanych zdobywało przygotowanie na szkoleniach (Konaszewska, 2007).

Ponieważ dziecko czuje się bezpiecznie i spokojnie w miejscu, które przystosowane jest do jego potrzeb, powstają przyjazne pokoje przesłuchań, które poza ciepłą atmosferą powinny spełniać także wymagania techniczne (lustro weneckie, odpowiedni sprzęt do komunikacji między pokojami, sprzęt do nagrywania przesłuchania). Sędziowie i prokuratorzy nie mają jednoznacznego stanowiska w sprawie miejsca przesłuchania dziecka. Ci, którzy wyrazili swoje opinie, w zdecydowanej większości (85,2%) popierają przesłuchiwanie dzieci w przyjaznym pokoju przesłuchań poza sądem. Połowa badanych (50,8%) uważa, iż pokój przesłuchań dzieci w sądzie jest dobrym rozwiązaniem. 19,7% sprzeciwia się takiej lokalizacji (Konaszewska, 2007).

Wsparcie dziecka przed przesłuchaniem powinno polegać na wyjaśnieniu jego roli w postępowaniu; tego, co się będzie działo podczas przesłuchania; obowiązku mówienia prawdy. Zdaniem większości badanych prawników, przygotowanie dziecka do udziału w przesłuchaniu może pozytywnie wpłynąć na poczucie jego bezpieczeństwa (98,4%), komunikację z dzieckiem podczas toczącego się procesu (96,7%) oraz materiał dowodowy sprawy (75,4%) (Konaszewska, 2007).


Źródło:
Wysoki sądzie, boję się, (2004), Fundacja Dzieci Niczyje
Budzyńska A. (2007), Jak przesłuchiwać dziecko, Fundacja Dzieci Niczyje
Wesołowska A. (2007), Regulacje prawne dotyczące ochrony małoletnich w toku postępowania karnego, Fundacja Dzieci Niczyje
Konaszewska J. (2007), Dziecko jako świadek w postępowaniu karnym. Postawy i doświadczenia sędziów i prokuratorów, „Dziecko krzywdzone” nr 3(20).