"Dziecko krzywdzone. Teoria. Badania. Praktyka"
Nr 1(26)/2009 Cyberprzemoc
Przemoc rówieśnicza z użyciem mediów elektronicznych – wprowadzenie do problematyki
Łukasz Wojtasik
Artykuł jest wprowadzeniem w problematykę przemocy rówieśniczej w Sieci. Omawia pokrótce kwestie definicyjne, specyfikę i historię problemu, skalę zjawiska w Polsce oraz zagadnienia związane z przeciwdziałaniem cyberprzemocy.
Agresja elektroniczna dzieci i młodzieży – różne wymiary zjawiska
Jacek Pyżalski
Agresja elektroniczna, czyli w dużym uproszczeniu taka, do której realizacji stosuje się współczesne technologie komunikacyjne – głównie Internet i telefony komórkowe jest powszechnie uważana za poważny problem zarówno z obszaru zdrowia publicznego, jak i edukacji. Coraz częściej realizowane są zarówno na świecie jak i w Polsce różnego rodzaju kampanie społeczne i inne działania, głownie o charakterze edukacyjnym, które mają na celu zapobieganie bądź interwencję, kiedy taka agresja się pojawia.
Z drugiej jednak strony, nawet czołowi badacze problematyki zauważają, iż sama definicja zjawiska oraz jego subtypów są na obecnym etapie rozważań słabo dopracowane. Utrudnia to nie tylko ilościowe badania naukowe, w których trzeba operacjonalizować zmienne, ale także przez brak jasnej definicji zjawiska i sposobu pomiaru w różnych badaniach, utrudnione są wszelkie próby porównań międzypopulacyjnych. Do tego brak wyodrębnionych subtypów zjawiska, powoduje, że w rozważaniach nadmiernie generalizuje się znaczną ilość różnych jakościowo zachowań, gubiąc tym samym społeczną specyfikę poszczególnych typów zachowań, które można charakteryzować jako agresję elektroniczną.
W artykule dokonano przeglądu różnych wymiarów, które warto brać pod uwagę definiując i operacjonalizując poszczególne rodzaje agresji elektronicznej. Ograniczono się do tych sytuacji, w których sprawcami lub ofiarami agresji elektronicznej są dzieci i młodzież. Zastosowano wymiary stosowane do charakterystyki agresji rówieśniczej rozumianej w sposób tradycyjny oraz wymiary, które zostały zidentyfikowane w badaniach jakościowych opartych głównie o metodę wywiadu (on-line i face-to-face) ze studentami, młodzieżą i nauczycielami, którzy byli sprawcami, ofiarami lub świadkami agresji elektronicznej.
Skutki cyberbullyingu – oskarżenie czy obrona technologii?
Michel Walrave, Wannes Heirman
Cyberbullying (cyberprzemoc) jest formą przemocy rówieśniczej, która pojawiła się ostatnio w naszych społecznościach. Jak wskazuje nazwa tego zjawiska, cyberbullying polega na wykorzystywaniu mediów elektronicznych w celu krzywdzenia innych osób. Chociaż badania dowiodły, że cyberprzemoc pociąga za sobą szereg poważnych skutków, nadal nie znamy odpowiedzi na wiele pytań dotyczących jej oddziaływania. Nie dysponujemy jeszcze wynikami badań podłużnych, które dostarczyłyby danych empirycznych dotyczących długofalowych następstw cyberprzemocy. Jednak zdaniem wielu badaczy skutki te mogą być równie poważne – a może nawet gorsze – niż skutki tradycyjnej przemocy rówieśniczej.
W dyskusji dotyczącej rzeczywistego oddziaływania cyberbullyingu badacze podnoszą rozmaite kwestie związane z rolą nowych technologii (a zwłaszcza Internetu), takie jak: możliwość zachowania anonimowości; możliwość ingerowania w życie rówieśników przez dwadzieścia cztery godziny na dobę, siedem dni w tygodniu; możliwość pozostawania niezauważonym przez nauczycieli, rodziców i wychowawców; a także fakt, że sprawca cyberbullyingu nie odbiera sygnałów niewerbalnych wysyłanych przez ofiarę.
Niniejszy artykuł stara się zaspokoić zapotrzebowanie na bardziej klarowny model teoretyczny cyberprzemocy poprzez zebranie i krytyczne omówienie tych kwestii w ramach aktualnej wiedzy o cyberbullyingu.
Możliwości odpowiedzialności prawnej za cyberprzemoc w stosunku do nieletnich
Justyna Podlewska
Artykuł „Możliwości odpowiedzialności prawnej za cyberprzemoc w stosunku do nieletnich” analizuje aktualnie obowiązujące przepisy prawa w obszarze odpowiedzialności za działania bezprawne określane jako cyberprzemoc. Autorka przedstawia w nim możliwości dochodzenia odpowiedzialności prawnej za działania cyberprzemocowe, szczególnie w sytuacji kiedy ofiarami i sprawcami są małoletni.
Nie ma definicji prawnej cyberprzemocy, jak również brak jest przepisów prawnych regulujących to zjawisko.
W przypadku doświadczenia przez dziecko (osoba poniżej 18 r. ż) cyberprzemocy dostępne są dwie drogi ochrony prawnej: droga postępowania cywilnego i droga postępowania karnego.
Ta pierwsza jest formą ochrony poprzez możliwość uzyskania od sprawcy odszkodowania i zaprzestania działań bezprawnych. W przypadku bezprawnego użycia wizerunku dziecka lub jego imienia i nazwiska (bez zgody rodzica lub opiekuna prawnego dziecka) sprawca ponosi odpowiedzialność cywilną za naruszenie dóbr osobistych dziecka (art. 23 i 24 kc).
Duga forma odpowiedzialności prawnej to odpowiedzialność karna sprawcy za dokonane przestępstwo. Działania cyberprzemocowe wypełniają znamiona takich przestępstw z kodeksu karnego jak: zniewaga ( art. 216 kk), zniesławienie (art. 212 kk), włamanie (art. 267 i 268 a kk), groźby ( art. 190 i 191 kk) oraz wykroczeń z kodeksu wykroczeń: nękanie (art. 197 kw) i wulgaryzmy w miejscu publicznym ( 141 kw).
Czy nękanie za pośrednictwem Internetu jest formą przemocy rówieśniczej?
Analiza zjawiska nękania online przez znajomych rówieśników i przez sprawców znanych wyłącznie z sieci
Janis Wolak, Kimberly Mitchell, David Finkelhor
Cel badania: Wyjaśnienie natury nękania za pośrednictwem Internetu (nękania onlinet) oraz ustalenie, w jakim stopniu można je spostrzegać jako formę przemocy rówieśniczej (bullying), poprzez analizę różnic w zakresie charakterystyki ofiar nękania, samych incydentów nękania online i poziomu stresu doświadczanego przez ofiary w zależności od tożsamości sprawcy (znajomy rówieśnik lub osoba znana wyłącznie z sieci).
Metodologia: Ankieta telefoniczna przeprowadzona na reprezentatywnej próbie złożonej z 1500 młodych internautów w wieku od 10 do 17 lat, od marca do czerwca 2005 r.
Wyniki: W ciągu ostatniego roku 9% badanych dzieci i młodzieży (n = 129) doświadczyło nękania za pośrednictwem Internetu, przy czym w 43% przypadków (N = 56) sprawcami byli znajomi rówieśnicy, a w 57% (N = 73) osoby spotkane w Internecie i nieznane ofiarom w świecie rzeczywistym (będziemy je nazywali „osobami/sprawcami znanymi wyłącznie z sieci”). Większość przypadków nękania za pośrednictwem Internetu wydawała się niezgodna ze standardową definicja przemocy rówieśniczej, wykorzystywaną w badaniach prowadzonych w środowisku szkolnym i kładącą nacisk na agresję, wielokrotność aktów przemocy oraz nierównowagę sił między ofiarą a sprawcą. Tylko w 25% przypadków nękania przez znajomych rówieśników i w 21% przypadków nękania przez osoby znane wyłącznie z sieci stwierdzono wielokrotność incydentów krzywdzenia, współwystępującą z silnym stresem odczuwanym przez ofiary lub z interwencją osób dorosłych.
Wnioski: W wielu wypadkach pojęcia przemocy rówieśniczej lub cyberprzemocy (cyberbullying) mogą być nietrafne w odniesieniu do wykroczeń interpersonalnych w sieci. Sugerujemy używanie terminu nękanie za pośrednictwem Internetu (online harassment), z zastrzeżeniem, że nie jest ono formą przemocy rówieśniczej, jeśli nie wiąże się z atakami w świecie rzeczywistym (lub nie stanowi ich części). Chodzi tu o akty nękania, których sprawcami są rówieśnicy ofiar i które są popełniane online, lecz które stanowią następstwo zdarzeń lub relacji występujących w środowisku szkolnym i pociągają za sobą następstwa istotne dla funkcjonowania ofiary w szkole. Internet umożliwia rozszerzenie tradycyjnej przemocy szkolnej i przeniesienie jej do nowych środowisk. Osoby badające zjawisko konwencjonalnej przemocy szkolnej powinny uwzględnić internetowe formy takich zachowań w swoich paradygmatach badawczych oraz w modelach profilaktyki i interwencji
Przemoc rówieśnicza a media elektroniczne
Łukasz Wojtasik
W niniejszym artykule zaprezentowane zostały wyniki badania „Przemoc rówieśnicza a media elektroniczne” ,zrealizowanego w 2007 r. przez Gemius S.A. na zlecenie Fundacji Dzieci Niczyje. W ramach badania dzieci w wielu 12-1 7 lat pytane były o doświadczanie różnych form przemocy z użyciem mediów elektronicznych oraz o reakcję i odczucia towarzyszące takim sytuacjom. Wyniki badań pokazały wysoki poziom zjawiska cyberprzemocy w Polsce i stanowiły punkt wyjścia do opracowania wielu działań profilaktycznych związanych z tym problemem.
Rodzice wobec zagrożeń dzieci w Internecie
Łukasz Wojtasik
W artykule zaprezentowane zostały wyniki badania „Rodzice wobec zagrożeń dzieci w Internecie” zrealizowanego w 2008 roku przez TNS OBOP dla Fundacji Dzieci Niczyje.. Respondenci badania - reprezentatywna próba 500 rodziców – odpowiadali na pytania dotyczące ich wiedzy, postaw i świadczeń w zakresie zagrożeń dla najmłodszych internautów i działań związanych z zapewnianiem dziecku bezpieczeństwa w sieci.
Badania pokazały, że rodzice mają świadomość większości poważnych zagrożeń dla dzieci w internecie oraz swojej kluczowej roli w zapewnianiu dzieciom bezpieczeństwa. Jednak często nie doceniają oni często wagi oraz skali niebezpieczeństw i nie podejmują podstawowych działań zapewniających dzieciom bezpieczne korzystanie z mediów elektronicznych.
Wpływ kontaktu zapośredniczonego przez komputer na nasilenie zachowań antyspołecznych i cyberprzemocy
Julia Barlińska
Przedmiotem analizowanym w artykule jest społeczne funkcjonowanie adolescentów w Internecie, w szczególności w kontekście zachowań agresywnych, określanych jako cyberprzemoc. Opisane badanie eksperymentalne poszukuje odpowiedzi na pytanie o to, czy funkcjonowanie w cyberprzestrzeni sprzyja podejmowaniu przez młodzież zachowań antyspołecznych w porównaniu z warunkami kontaktu bezpośredniego oraz jaki wpływ na skłonność do zachowań antyspołecznych mogą mieć uprzednie doświadczenia bycia sprawcą lub ofiarą cyberprzemocy. Przedstawiona zostanie także analiza przyczyn występowania zachowań wrogich w Sieci ze wskazaniem dwóch źródeł: właściwości indywidualnych adolescentów będących przejawem procesu rozwojowego oraz cech medium, jakim jest Internet
Profilaktyka cyberprzemocy – przykłady działań z Polski i świata
Agnieszka Wrzesień
Artykuł stanowi przegląd zagranicznych oraz polskich programów edukacyjnych w zakresie przeciwdziałania cyberprzemocy wśród dzieci i młodzieży.
Przemoc z wykorzystaniem Internetu i nowych technologii jest zjawiskiem dotykającym w coraz większym stopniu społeczności szkolne, stąd też coraz więcej placówek edukacyjnych podejmuje tą tematykę w ramach zajęć z uczniami oraz spotkań z rodzicami. Wiele szkół wprowadza specjalne procedury reagowania na zjawiska cyberprzemocowe. Przeciwdziałanie przemocy z użyciem nowych technologii coraz częściej staje się również tematem kampanii medialnych, skierowanych zarówno do młodzieży, jak i dorosłych.
System reagowania w szkole na ujawnienie cyberprzemocy
Anna Borkowska, Dorota Macander
Autorki artykułu opisują modelowe procedury interwencji, jakie powinni podjąć nauczyciele lub pedagodzy, gdy w szkole ujawniony zostanie przypadek cyberprzemocy. Uwzględniając realia szkolnej rzeczywistości, autorki proponują działania zabezpieczające dowody cyberprzemocy, środki dyscyplinarne wobec sprawców oraz sposoby wspierania uczniów, którzy padli ofiarą przemocy przy użyciu mediów elektronicznych (Internet, telefon komórkowy).
Cyberprzemoc w doświadczeniach Helpline.org.pl
Weronika Sobierajska
W artykule przedstawione zostały doświadczenia zespołu Helpline.org.pl. Projekt ten został uruchomiony przez Fundację Dzieci Niczyje i Fundację Grupy TP w odpowiedzi na rosnącą liczbę zgłaszanych do Fundacji przypadków, w których Internet lub telefonia komórkowa stały się narzędziem krzywdzenia dzieci.
W pierwszej części artykułu dokonano prezentacji projektu, jego celów i podejmowanych w jego ramach działań, zmierzających do skutecznej ochrony najmłodszych użytkowników nowych technologii. Dalej zaprezentowano główne kategorie zagrożeń bezpieczeństwa dzieci i młodzieży. Szczególną uwagę poświęcono cyberprzemocy. W ramach prezentacji tego zjawiska przedstawiono pięć głównych kategorii: naruszenie dóbr osobistych, włamanie, groźby, nękanie oraz wulgaryzmy. Charakterystykę każdej z tych kategorii dopełniają przykłady otrzymywanych przez Helpline.org.pl zgłoszeń poszczególnych problemów. W ostatniej części artykułu zaprezentowano uogólniony schemat działań, podejmowanych przez Helpline.org.pl w toku obsługi otrzymywanych zgłoszeń.
INTERNET
